Szkoda kosmiczna i jej naprawienie – cz. I.

Śmiało kroczyć tam, gdzie nie dotarło jeszcze żadne prawo!

I.Uwagi ogólne

Prowadzenie działalności kosmicznej obarczone jest wieloma ryzykami, w tym wyrządzenia szkody przez obiekt kosmiczny[1]. Problem ten dostrzeżono wcześniej na szczeblu międzypaństwowym, co skutkowało uregulowaniem tej kwestii w prawie międzynarodowym.

Dążąc do realizacji tych norm, odniesiono się do kwestii szkody i jej naprawienia w projekcie z 10.07.2017 r. ustawy o działalności kosmicznej oraz Krajowym Rejestrze Obiektów Kosmicznych[2].

II.Pojęcie szkody kosmicznej

Przepis art. 3 pkt 5 projektu ustawy zawiera definicję legalną szkody.

Wskazano wprost, że chodzi o szkodę w rozumieniu Konwencji z 29.03.1972 r. o międzynarodowej odpowiedzialności za szkody kosmiczne wyrządzone przez obiekty kosmiczne[3], tj. utratę życia, zranienie lub inne zagrożenie zdrowia zagranicznych osób fizycznych albo utratę, uszkodzenie mienia lub majątku innych państw niż Rzeczpospolita Polska lub zagranicznych osób fizycznych albo majątku międzynarodowych organizacji międzyrządowych.

Powielenie w projekcie ustawy tej definicji nie jest rozwiązaniem optymalnym. Nierzadko bowiem podnosi się zarzut częściowo niewłaściwego tłumaczenia Konwencji o odpowiedzialności za skody kosmiczne z języków, w których została ona sporządzona (rosyjski, angielski, hiszpański, francuski i chiński[4]) na język polski.

Opierając się na tekście w języku rosyjskim (który stanowił podstawę polskiego tłumaczenia[5]) można wskazać, że w ujęciu Konwencji o odpowiedzialności za szkody kosmiczne przez szkodę należy rozumieć pozbawienie życia, uszkodzenie ciała lub inne uszkodzenie zdrowia; albo[6] zniszczenie lub uszkodzenie mienia państwa (scil. państwa strony Konwencji o odpowiedzialności za skody kosmiczne), albo osób fizycznych lub prawnych lub mienia międzynarodowych organizacji międzyrządowych (термин  «ущерб»  означает  лишение  жизни,  телесное  повреждение  или  иное  повреждение здоровья;  либо  уничтожение  или  повреждение  имущества  государств,  либо  физических  или юридических лиц или имущества международных межправительственных организаций).

Przedstawione tłumaczenie różni się od tego, które obowiązuje w polskim systemie prawa. Z drugiej strony, niezapewnienie jednolitości terminologicznej między projektem ustawy i Konwencją o odpowiedzialności za szkody kosmiczne skutkowałoby, jak się wydaje,  stosowaniem w konkretnym przypadku definicji z omawianej Konwencji (zob. art. 91 ust. 2 w zw. z art. 241 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2.04.1997 r.[7]).

III.Pojęcie „prawo międzynarodowe określające odpowiedzialność za szkodę”

Problematyce odpowiedzialności za szkodę został poświęcony rozdział 6 projektu ustawy.  W tym zakresie potwierdzono odpowiedzialność Rzeczpospolitej Polskiej za szkodę na zasadach, określonych w prawie międzynarodowym (art. 22)[8].

Pojęcie „prawa międzynarodowego określającego zasady odpowiedzialności za szkodę” nie zostało zdefiniowane przez projektodawcę. W tym ujęciu, należy je interpretować szeroko tak, jak ogólne pojęcie „prawo międzynarodowe kosmiczne”[9]. Głównie chodzi , jak się wydaje, o regulacje Konwencji o odpowiedzialności za szkody kosmiczne oraz o art. VII Układu z 27.01.1967 r. o zasadach działalności państw w zakresie badań i użytkowania przestrzeni kosmicznej łącznie z Księżycem i innymi ciałami niebieskimi[10].

Omawiane pojęcie obejmie również odpowiednie regulacje prawa międzynarodowego dotyczące odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez obiekt kosmiczny, którymi Rzeczpospolita Polska zwiąże się w przyszłości. Może się to wiązać z koniecznością nowelizacji ustawy o działalności kosmicznej oraz Krajowym Rejestrze Obiektów Kosmicznych.

Brak pewności co do zakresu pojęcia  „prawo międzynarodowe określające odpowiedzialność za szkodę” może skutkować m.in.  podniesieniem kosztów obligatoryjnego ubezpieczenia OC za szkodę.

Warto wskazać, że np. w holenderskiej ustawie o działalności kosmicznej oraz o ustanowieniu rejestru obiektów kosmicznych[11] wyraźnie określono ramy prawne (scil. zdefiniowano pojęcie „prawo międzynarodowe określające zasady odpowiedzialności za szkodę), na podstawie których państwo musi ponieść międzynarodową odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez obiekty kosmiczne, aby uzyskać roszczenie o zwrot całości lub części zapłaconego odszkodowania od osoby, której działalność kosmiczna spowodowała szkodę. W omawianym przypadku chodzi o art. VII Układu o przestrzeni kosmicznej oraz normy Konwencji o odpowiedzialności za szkody kosmiczne (sekcja 12 ustęp 1).

IV.Problem roszczenia zwrotnego Skarbu Państwa 

Przepis art. 23 reguluje kwestię roszczenia zwrotnego, jakie przysługuje Skarbowi Państwa (w razie naprawienia przez niego szkody) wobec właściciela obiektu kosmicznego. Jego celem jest ochrona interesów majątkowych Skarbu Państwa. Podmioty inne niż państwa wypuszczające i niektóre międzynarodowe organizacje międzyrządowe nie ponoszą bowiem międzynarodowej odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez obiekty kosmiczne[12]. Reguła ta stanowi realizację art. VI Układu o przestrzeni kosmicznej.

Roszczenie zwrotne nie dotyczy odszkodowania za szkody wywołane obiektem kosmicznym, wykorzystywanym dla celów nauki, badań lub edukacji (art. 23 ust. 3 projektu ustawy). To, jaki obiekt kosmiczny może zostać zaliczony do tej kategorii określa art. 28 ust. 2 projektu ustawy.

Odpowiedzialność właściciela obiektu kosmicznego za szkodę jest zasadniczo ograniczona kwotowo (pro viribus patrimonii), tj. do wysokości sumy ubezpieczenia, określonej w zawartej przez niego umowie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkodę kosmiczną (art. 23 ust. 1 projektu ustawy). Ograniczenie to nie znajdzie zastosowania w sytuacji, w której szkoda kosmiczna powstała z winy operatora lub w związku z naruszeniem warunków zezwolenia (art. 23 ust. 2 projektu ustawy).

W projekcie nie wskazano wprost o jaką winę chodzi. Wydaje się zatem, że wystarczająca w tym ujęciu jest wina nieumyślna operatora (lege non distinguente). Użycie liczby mnogiej wyrazu „warunków” zezwolenia, może natomiast budzić wątpliwości, czy kwotowe ograniczenie odpowiedzialności właściciela obiektu kosmicznego za szkodę kosmiczną nie znajdzie zastosowania już w przypadku naruszenia pojedynczego warunku zezwolenia. Zasady techniki prawodawczej nakazują formułować przepisy prawne w liczbie pojedynczej, co oznacza, że obejmują one również użyte w nich wyrazy w liczbie mnogiej[13].  W tym kontekście, omawiane ograniczenie odpowiedzialności odszkodowawczej nie znajdzie zastosowania w razie naruszenia co najmniej dwóch warunków zezwolenia. Wydaje się jednak, iż intencja projektodawcy była odmienna.

V. Zastosowanie przepisów Kodeksu cywilnego do odpowiedzialności właściciela obiektu kosmicznego 

W zakresie nieuregulowanym ustawą, do odpowiedzialności właściciela zastosowanie mają przepisy Kodeksu cywilnego, których (art. 23 ust. 4 projektu ustawy). Nie należy ich stosować odpowiednio tylko wprost, brak jest bowiem właściwego zastrzeżenia.

Warto zadać ogólne pytanie, o jakie przepisy Kodeksu cywilnego chodzi projektodawcy.

Wydaje się, iż do odpowiedzialności właściciela obiektu kosmicznego będą miały zastosowanie m.in. niektóre przepisy Księgi I i III Kodeksu cywilnego (część ogólna oraz zobowiązania).

W określonym stanie faktycznym, właściciel obiektu kosmicznego będzie mógł zatem podjąć obronę na podstawie art. 5 Kodeksu cywilnego lub podnieść zarzut przedawnienia roszczenia zwrotnego Skarbu Państwa (art. 117-125 Kodeksu cywilnego).

W sytuacji natomiast, w której właściciel obiektu kosmicznego nie będzie jednocześnie operatorem, zastosowanie będzie mógł znaleźć m.in. art. 429 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z nim, kto powierza wykonanie czynności drugiemu, ten jest odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną przez sprawcę przy wykonywaniu powierzonej mu czynności, chyba że nie ponosi winy w wyborze albo że wykonanie czynności powierzył osobie, przedsiębiorstwu lub zakładowi, które w zakresie swej działalności zawodowej trudnią się wykonywaniem takich czynności.

W tym kontekście, właściciel obiektu kosmicznego będzie mógł uwolnić się od odpowiedzialności względem Skarbu Państwa za szkodę wyrządzą przez jego obiekt kosmiczny z winy operatora, jeżeli udowodni że nie poniósł on winy w wyborze operatora.

VI. Źródło finansowania odszkodowania wypłacanego przez RP 

W przypadku konieczności zapłaty przez Rzeczpospolitą Polską odszkodowania w związku ze szkodą powstałą w wyniku działalności kosmicznej, środki na jej pokrycie pochodzą z rezerwy celowej budżetu państwa przeznaczonej na finansowanie zobowiązań Skarbu Państwa (art. 24 projektu ustawy).


[1]Por. K. Malinowska, Insurance of risk in space activities Prawo Asekuracyjne 2016, nr 4, s. 31.

[2]Dalej jako: „projekt ustawy”.

[3]Dz. U. z 1973 r. Nr 27, poz. 154, dalej jako: „Konwencja o odpowiedzialności za szkody kosmiczne”.

[4]Zob. art. XXVIII Konwencji o odpowiedzialności  za szkody kosmicznej.

[5]Zob. załącznik do Dz. U. z 1973 r. Nr 27, poz. 154, s. 5 – 16.

[6]Por. różnicę między spójnikiem „или” i „либо”.

[7]Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.

[8]W tym zakresie zob. np. P. Manikowski, Examples of Space Damages in the Light of International Space Law, Economics and Business Review 2006, nr 1, s. 54 – 68.

[9]Zob. np. M. Grzegorczyk, Prawo kosmiczne, Kraków 1973, s. 7 i n.

[10]Dz. U. z 1968 r. Nr 14, poz. 82, dalej jako: „Układ o przestrzeni kosmicznej”.

[11]Tekst tej ustawy w języku angielskim dostępny jest na stronie internetowej http://www.unoosa.org/oosa/en/ourwork/spacelaw/nationalspacelaw/netherlands/space_activities_actE.html, dostęp 22.08.2017 r.

[12]Por. np. J. Rajski, Konwencja o międzynarodowej odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez obiekty kosmiczne, Państwo i Prawo 1972, z. 5, s. 37-39.

[13]Por. w ujęciu art. 125 k.s.h. A. Szumański (w:) Kodeks spółek handlowych. Przepisy ogólne. Spółki osobowe. Komentarz do artykułów 1–150, t. I,  S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Warszawa 2012, s. 963.

Wpis ten nie stanowi opinii lub porady prawnej w rozumieniu obowiązującego prawa. Ma on wyłącznie informacyjny charakter, stanowiąc wyraz poglądów jego autora na tematy prawnicze. Autor wpisu nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne skutki decyzji podejmowanych na jego podstawie. 

 

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s