Niektóre problemy górnictwa kosmicznego

Śmiało kroczyć tam, gdzie nie dotarło jeszcze żadne prawo!

1. Księżna Irulana z rodu Corrinów

„Najcenniejszym we wszechświecie surowcem jest przyprawa zwana melanżem”. Słowa te wypowiada księżna Irulana na początku filmu pt. „Diuna” w reżyserii Davida Lyncha (ekranizacja powieści Franka Herberta o tym samym tytule). Melanż był surowcem kosmicznym o specjalnych właściwościach, pozyskiwanym w odległej przyszłości na planecie Arakis (Diuna). Zagadnienie górnictwa kosmicznego (space mining) nie powinno jednak kojarzyć się wyłącznie z fantastyką naukową.

Dzięki rozwojowi technologicznemu może stać się ono działem niektórych gospodarek w ciągu kilku dekad. Problematyka ta, szeroko komentowana w publicystyce[1], zyskała na powadze po wejściu w życie amerykańskiego aktu prawnego U.S. Commercial Space Launch Competitiveness Act [2]. Uregulował on m.in. kwestię nabycia własności zasobu asteroidalnego[3] lub kosmicznego[4]  przez obywatela USA[5].

Ze względu na znaczenie CSLCA dla prawa kosmicznego (międzynarodowego i wewnętrznego)[6] oraz rolę, jaką space mining może odegrać w kontekście gospodarczym,  w niniejszym wpisie zostaną poddane bliższej analizie zagadnienia: rozwoju górnictwa kosmicznego, zysku i wpływów do budżetu państwa z eksploatacji niektórych ciał niebieskich oraz polskiego ekosystemu górniczo-kosmicznego.

2. Rozwój górnictwa kosmicznego

Problem pozyskiwania zasobów kosmicznych był wielokrotnie analizowany (zajmował się nim np. Konstanty Ciołkowski na początku XX w.[7]). Ze względu jednak na brak odpowiedniej technologii rozważania te miały charakter teoretyczny. Twierdzono także, że potencjalne koszty wydobycia wykluczają możliwość szerszej aktywności podmiotów prywatnych w tym zakresie.  Ograniczenia te zostały, jak się wydaje, wyeliminowane w pewnym stopniu. Świadczą o tym przede wszystkim działania przedsięwzięte przez inwestorów niepublicznych. W tym ujęciu warto odnotować fakt powstania w ostatnich latach spółek takich, jak np. Planetary Resources, Inc. (USA) oraz Deep Space Industries, Inc. (USA). Oba podmioty stawiają sobie za cel urzeczywistnienie koncepcji górnictwa kosmicznego, a następnie doprowadzenie do tego, aby eksploatacja niektórych ciał niebieskich była opłacalna.

Podjęcie podobnych inicjatyw rozważają również polscy przedsiębiorcy. Powołano np. konsorcjum EX-PL (Polish Space Exploration and Resources Exploitation Group), które ułatwić ma jego członkom udział w, zainicjowanym przez Luksemburg, procesie rozwoju górnictwa kosmicznego w Europie[8].

 3. Zagadnienie zysku oraz wpływów do budżetu państwa z eksploatacji niektórych ciał niebieskich

Zainteresowanie górnictwem kosmicznym wynika m.in. z zysku[9], jaki potencjalnie można osiągnąć z wydobycia zasobów kosmicznych (m.in.: platyny, złota, helu-3, renu oraz germanu[10]).  Nie można również wykluczyć tego, że niektóre ciała niebieskie będą eksploatowane z uwagi na obecność substancji[11] jeszcze nieznanych człowiekowi lub znanych, lecz niemających aktualnie szerszego znaczenia gospodarczego.

Jeżeli przewidywania dotyczące zysku z górnictwa kosmicznego sprawdzą się, to do budżetu państwa, które wsparło jego rozwój na swoim terytorium, mogą wpłynąć znaczne środki finansowe pochodzące z podatków. Wielu ustawodawców może zdecydować się np. na odrębne opodatkowanie zysku z działalności wydobywczej w tym zakresie.  Konstrukcyjnie taka danina publiczna może przypominać podatek od zysków z działalności wydobywczej węglowodorów, znany różnym systemom prawnym. Podatek ten (Resource Rent Tax) funkcjonuje m.in. w prawie: australijskim, norweskim, duńskim i holenderskim (por. Tab. nr 1). W Polsce został on uregulowany w ustawie z 25.07.2014 r. o specjalnym podatku węglowodorowym[12].

W następstwie przyjęcia przepisów prawnych przyznających danemu państwu własność pozyskanych przez nie zasobów kosmicznych (przypadek USA[13]), może ono także zdecydować się na ich samodzielne (lub wspólne z innymi podmiotami) wydobycie i w ten sposób bezpośrednio partycypować w prognozowanych zyskach.

Tab. nr 1. Specjalny podatek od zysków z działalności wydobywczej węglowodorów (Resource Rent Tax) w wybranych krajach[16].

Kraj 

Australia

Norwegia

Dania

Holandia

40 % zysków z projektu naftowego (dochód federalny

 

 

50 % zysków ze sprzedaży (dochód Rządowego Funduszu Rentowego Norwegii) 52 % (70 %)[17] zysków ze sprzedaży węglowodorów (dochód koronny)

 

50 % zysków z działalności związanej z produkcją węglowodorów (dochód koronny)

4. Polski ekosystem górniczo-kosmiczny

Polski ekosystem górniczo-kosmiczny może składać się z dwóch części (zob. Ryc. nr 1). Jego budowę należy, jak się wydaje, rozpocząć od przyjęcia regulacji prawnej przyznającej własność wydobytego  zasobu kosmicznego (por. nasz projekt poniżej).

Przejrzyste i liberalne przepisy prawne w tym zakresie mogą przekonać inwestorów z całego świata do ulokowania swego kapitału w Polsce. Tak stało się w przypadku Wielkiego Księstwa Luksemburga. Po tym, jak ogłoszono tam, w ramach szerszego programu rozwoju górnictwa kosmicznego, plany przyjęcia przepisów prawnych wzorowanych na CSLCA, na terytorium Księstwa działalność gospodarczą rozpoczęła m.in. spółka zależna Planetary Resources, Inc. Planetary Resources Luxembourg Société à responsabilité limitée[14].

Drugi filar polskiego „ekosystemu” górniczo-kosmicznego mogą natomiast tworzyć preferencyjne kredyty, udzielane przedsiębiorcom na sfinansowanie działań bezpośrednio związanych z górnictwem kosmicznym. Kredyty te pochodziłby ze środków publicznych. Na podobne rozwiązanie zdecydowano się w Luksemburgu[15].

Ryc. nr 1. Filary polskiego ekosystemu górniczo-kosmicznego[18].

 

bezc2a0tytuc582u

 


ustawa z dnia ……
o nabyciu własności zasobu kosmicznego

Art. 1 [Zakres przedmiotowy]

Ustawa określa zasady nabycia własności zasobu kosmicznego.

Art. 2 [Definicje pojęć]

Ilekroć w ustawie jest mowa o:

1) zasobie kosmicznym – należy przez to rozumieć jakąkolwiek substancję* o jakiejkolwiek masie, trwale odłączoną od złoża pozaziemskiego;

2) złożu pozaziemskim – należy przez to rozumieć naturalne nagromadzenie jakiejkolwiek substancji w jakimkolwiek miejscu w przestrzeni kosmicznej, w tym na powierzchni lub pod powierzchnią ciała niebieskiego.

Art. 3 [Własność zasobu komicznego]

1. Zasób kosmiczny objęty jest własnością.

2. Własność, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy przysługuje osobie, która trwale odłączyła jakąkolwiek substancję o jakiejkolwiek masie od złoża pozaziemskiego. Trwałe odłączenie, o którym mowa w poprzednim zdaniu może nastąpić wyłącznie wyniku działania lub zaniechania zgodnego z prawem polskim, w tym zgodnego z wiążącym Rzeczpospolitą Polską prawem międzynarodowym.

3. Nabycie własności, o której mowa w art. 3 ust. 1 ustawy następuje z chwilą trwałego odłączenia jakiejkolwiek substancji o jakiejkolwiek masie od złoża pozaziemskiego przez osobą wskazaną w art. 3 ust 2 ustawy.

4. W sprawach nieuregulowanych w ustawie, do własności o której mowa w niniejszym artykule stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego.

Art. 4 [Koncesja oraz warunki prowadzenia działalności gospodarczej]

Warunki udzielenia koncesji na prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie uregulowanym w ustawie, określa odrębna ustawa.

Art. 5 [Wejście w życie]

Ustawa wchodzi w życie po upływie …. dni od dnia jej ogłoszenia.

 
*Pojęcie „substancja” wydaje się być w tym przypadku właściwe. Substancje składają się z materii o klasycznym charakterze korpuskularnym, czyli z cząstek posiadających masę (w substancjach dominujący wkład do całkowitej energii układu wnosi masa obiektów [cząsteczek, atomów, cząstek], a nie ich energia kinetyczna, potencjalna itp.). Substancjami są też mieszaniny substancji (substancje niejednorodne) lub materia o niezbyt ściśle określonym składzie chemicznym. Zob. Stanowisko Komisji Nazewnictwa Polskiego Towarzystwa Fizycznego w sprawie zakresu znaczeniowego terminu „substancja” z 14.12.2007 r., http://old.ptf.net.pl/knosw07.pdf (dostęp 16.8.2018 r.).

 

[1]Zob. np.: R. Davies, Asteroid mining could be space’s new frontier: the problem is doing it legally, https://www.theguardian.com/business/2016/feb/06/asteroid-mining-space-minerals-legal-issues, dostęp 20.06.2017 r.; M.T. Kłoda, Potrzebne regulacje dotyczące nabycia zasobu kosmicznego, Dziennik Gazeta Prawna 2016, nr 202, s. D8; A. Létourneau, Asteroid Mining Becoming More Of A Reality, https://www.forbes.com/sites/kitconews/2013/01/25/asteroid-mining-becoming-more-of-a-reality/#43ed2a1474b5, dostęp 20.06.2017 r.

[2]Dalej jako: „CSLCA”. Z jego treścią można zapoznać się na stronie Kongresu Stanów Zjednoczonych https://www.congress.gov/bill/114th-congress/house-bill/2262/text, dostęp 20.06.2017 r.

[3]Przez „zasób asteroidalny” (an asteroid resource) należy rozumieć zasób kosmiczny odnaleziony na lub wewnątrz pojedynczej asteroidy (sekcja 51301 klauzula 1 rozdział 513 podtytuł V tytuł 51 Kodeksu Stanów Zjednoczonych [dalej jako: Kodeks USA]). Kodeks USA znaleźć można na stronie internetowej http://uscode.house.gov/, dostęp 20.06.2017 r.

[4]Przez „zasób kosmiczny” (a space resource) należy rozumieć zasób abiotyczny in situ w przestrzeni kosmicznej, w tym wodę i minerały (sekcja 51301 klauzula 2 podklauzule A i B rozdział 513 podtytuł V tytuł 51 Kodeksu USA). Określając relację pojęć „zasób asteroidalny” i „zasób kosmiczny” należy stwierdzić, że każdy zasób asteroidalny jest zasobem kosmicznym, ale nie każdy zasób kosmiczny jest zasobem asteroidalnym.

[5] W myśl sekcji 50902 klauzule 1 i 21 rozdział 509 podtytuł V tytuł 51 Kodeksu USA, przez obywatela Stanów Zjednoczonych należy rozumieć: (A) osobę fizyczną będącą obywatelem Stanów Zjednoczonych; (B) osobę prawną zorganizowaną lub istniejącą zgodnie z prawem Stanów Zjednoczonych lub Stany Zjednoczone, Dystrykt Kolumbii i terytorium lub posiadłość Stanów Zjednoczonych, lub (C) osobę prawną zorganizowaną lub istniejącą zgodnie z prawem państwa obcego, jeżeli kontrolny pakiet akcji (udziałów), zdefiniowany przez Sekretarza Transportu, jest w posiadaniu osoby fizycznej lub osoby prawnej określonej w sekcji 50902 klauzula 1 podklauzule  A lub B rozdział 509 podtytuł V tytuł 51 Kodeksu USA.

[6]Szerzej na temat pojęcia „prawo kosmiczne” np. M. Grzegorczyk, Prawo kosmiczne, Kraków 1973, s. 7-8.

[7]Por. L.M. Fountain, Creating Momentum in Space: Ending the Paralysis Produced by the „Common Heritage of Mankind” Doctrine, Connecticut Law Review 2003, nr 4, s. 1753.

[8]Polskie firmy wchodzą w górnictwo kosmiczne. Konsorcjum i współpraca z Luksemburgiem, http://www.space24.pl/569573,polskie-firmy-wchodza-w-gornictwo-kosmiczne, dostęp 20.06.2017 r.

[9]Por. stronę internetową http://www.asterank.com/,  dostęp 20.06.2017 r.

[10]Zob. E.J. Reinstein, Owning Outer Space, Northwestern Journal of International Law & Business 1999, nr 1, s. 60 i n; D. Sarnacki, Property Rights in Space: Asteroid Mining, Texas A&M Journal of Property Law 2014, nr 1, s. 124-125.

[11]Por. stanowisko Komisji Nazewnictwa Polskiego Towarzystwa Fizycznego w sprawie zakresu znaczeniowego terminu „substancja” z 14.12.2007 r., http://www.ptf.net.pl/media/cms_page_media/75/knosw07.pdf, dostęp 20.06.2017 r.

[12]Tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 979 ze zm.

[13]Por. definicję pojęcie „obywatela USA” (przypis nr 5).

[14]Według danych z luksemburskiego rejestru handlowego i rejestru spółek, https://www.rcsl.lu/, dostęp 20.06.2017 r.

[15]Por. M.S. Smith, Luxembourg Stakes Initial 200 Million Euros to Become Silicon Valley of Space Resources, http://www.spacepolicyonline.com/news/luxembourg-stakes-200-millio-euros-to-become-silicon-valley-of-space-resources, dostęp 20.06.2017 r.

[16]Opracowanie własne  na podstawie informacji zawartych w uzasadnieniu do rządowego projektu ustawy o specjalnym podatku węglowodorowym, o zmianie ustawy o podatku od wydobycia niektórych kopalin oraz o zmianie niektórych innych ustaw z 23.04.2014 r., druk sejmowy nr 2351, http://www.sejm.gov.pl/, dostęp 20.06.2017 r.

[17]Stawka 70 % dotyczy złóż z koncesjami uzyskanymi przed 2004 r.

[18]Opracowanie własne.

 

Wpis ten nie stanowi opinii lub porady prawnej w rozumieniu obowiązującego prawa. Ma on wyłącznie informacyjny charakter, stanowiąc wyraz poglądów jego autora na tematy prawnicze. Autor wpisu nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne skutki decyzji podejmowanych na jego podstawie. 

Reklamy

2 uwagi do wpisu “Niektóre problemy górnictwa kosmicznego

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.